Het uitbreken van de oorlog in augustus 1914 onderbrak de Belle Époque-wereld waarin Cartier zijn positie had opgebouwd. De sociale structuren die de vraag naar juwelen op het hoogste niveau hadden ondersteund, de hofseizoenen, de aristocratische reeks evenementen tussen Londen, Parijs en de grote huizen van Europa, stortten in of krompen sterk. Vaklieden in de ateliers van het bedrijf werden opgeroepen. Klanten heroriënteerden hun middelen. De omstandigheden die de slingerstijl tiara de centrale opdracht van een decennium hadden gemaakt, verdwenen vrijwel van de ene op de andere dag.
De drie filialen reageerden verschillend op dezelfde druk. Cartier Parijs onder Louis Cartier bleef functioneren, maar op kleinere schaal, aangezien veel van de bekwame vaklieden die de meest veeleisende stukken hadden geproduceerd, nu afwezig waren. Cartier Londen bleef gedurende de oorlog geopend en bediende een klantenkring die militaire officieren en hun families omvatte, evenals degenen die ondanks de oorlogsomstandigheden sieraden bleven vragen. Cartier New York werd het minst direct getroffen, aangezien de Verenigde Staten pas in 1917 de oorlog ingingen, en de Amerikaanse activiteiten van Pierre Cartier bleven zich ontwikkelen in de jaren dat de Europese filialen het meest beperkt waren.
Het meest blijvende creatieve gevolg van de oorlog was de Cartier Tank. Louis Cartiers rechthoekige polshorloge, waarvan de vorm geïnspireerd was op het bovenaanzicht van de nieuwe gepantserde tanks die aan het Westelijk Front waren verschenen, werd ontworpen in 1917. De verbinding tussen het profiel van het horloge en de parallelle rupsbanden van een tank, waarbij de rupsbanden de armband werden en het lichaam van het horloge het chassis, was expliciet in het denken van Louis Cartier. De Tank werd eerst als cadeau geproduceerd en ging na de oorlog in reguliere productie, waarna het een van de meest nagebootste horlogeontwerpen van de twintigste eeuw werd.
Louis Cartiers meest prestigieuze oorlogsopdracht kwam in juli 1918, toen Cartier werd gevraagd een herdenkingsmaarschalkstaf te ontwerpen voor Ferdinand Foch, die de volgende maand werd gepromoveerd tot Maarschalk van Frankrijk. Het resultaat werd destijds beschreven als "een kunstwerk voorbestemd om een historisch object te worden". Het wordt nu bewaard in het Musée de l'Armée in Parijs, naast een tweede staf die Cartier maakte voor Maarschalk Philippe Pétain. De bovenstaande foto toont Foch tijdens de overwinningparade op de Bastille Dag van 14 juli 1919, terwijl hij te paard de menigte groet met zijn staf.
De oorlog versnelde ook een reeds ingezette verandering: de verschuiving van het zakhorloge naar het polshorloge als standaarduurwerk voor heren van stand. Officieren in het veld hadden een horloge nodig dat ze konden raadplegen zonder in een zak te hoeven reiken, en het polshorloge werd geassocieerd met moderniteit en functionaliteit op manieren die het voor 1914 niet was geweest.
De sociale wereld die uit de oorlog voortkwam, was anders dan die welke erin was gegaan. Veel van de Europese aristocratische families die Cartiers kernklanten waren geweest, hadden rijkdom, mannelijke erfgenamen, of beide verloren. Nieuw geld, Amerikaanse klanten en een internationalere, minder hofgerichte klantenkring werden steeds belangrijker voor het bedrijf in de jaren na de wapenstilstand.
Bronnen
- Francesca Cartier Brickell, The Cartiers (Ballantine Books, 2019), hfdst. 4–5
- Hans Nadelhoffer, Cartier: Juweliers Buitengewoon (Thames and Hudson, 1984; herzien 2007), geciteerd pp. 61, 64 e.a.
- Agence de presse Meurisse / Bibliothèque nationale de France, foto van Maarschalk Foch tijdens de Bastille Dag parade, 14 juli 1919 (publiek domein)
- Wikipedia: Eerste Wereldoorlog en Cartier
