Twee vogelbroches van Cartier Paris, gemaakt tijdens en direct na de Duitse bezetting en waarvan wordt aangenomen dat ze zijn ontworpen door Pierre Lemarchand, vormen een paar waarvan de betekenis afhangt van het samen lezen ervan.
De Gekooide Vogel (1942)
De eerste broche, gemaakt in 1942 tijdens de bezetting, toonde een vogel in een kooi. Cartier Paris plaatste deze in de etalage. De symboliek was niet subtiel: een opgesloten vogel in een bezette stad. En de Duitse autoriteiten merkten het blijkbaar op, hoewel ze de intentie niet konden bewijzen. De broche werd verkocht.
De Overwinningsvogel (1944)
Toen Parijs in augustus 1944 werd bevrijd (de Duitse militaire gouverneur trotseerde Hitlers bevel om de monumenten en bruggen van de stad te vernietigen, en gaf zich over toen de Gaulle de hoofdstad binnentrad), werd een bijbehorend stuk gecreëerd, wederom toegeschreven aan Lemarchand. Deze vogel was vrij. Zijn vleugels waren gespreid, en hij zong. Zijn kleuren waren rood koraal, witte diamanten en blauw lapis lazuli: de nationale driekleur van Frankrijk. De kleurstelling die de Duitsers blijkbaar hadden vermoed in de gekooide vogel, was in dit stuk volledig openbaar. De Overwinningsvogel werd na verloop van tijd een symbool van de Bevrijding, en van Cartiers rol als een huis dat tijdens de bezettingsjaren in Parijs was gebleven.
Context
De twee broches worden vaak naast elkaar besproken omdat het verhaal dat ze dragen door beide stukken heen loopt. De gekooide vogel komt pas volledig tot zijn recht als je weet wat erna kwam; de overwinningsvogel landt pas zoals hij doet dankzij de vogel die eraan voorafging. De twee werden geproduceerd over een periode van ongeveer twee jaar, in dezelfde ateliers, voor hetzelfde huis, gescheiden door een van de scherpste keerpunten in de moderne geschiedenis van de stad.
Lemarchand is vandaag de dag beter bekend om de panterjuwelen, extravagant, technisch virtuoos, ontworpen voor vredestijd en feest. De vogelbroches vertegenwoordigen een heel ander register, en de reikwijdte tussen de twee zegt iets over de breedte van het werk dat uit Cartier Paris voortkwam in het midden van de twintigste eeuw.
Voor het volledige verhaal van de Bevrijdingsvogel, zie Cartier's Overwinningsbroche door Pierre Lemarchand.
Bronnen
- Francesca Cartier Brickell, The Cartiers (Ballantine Books, 2019), hfdst. 9 (“De Wereld in Oorlog, 1939–1944”) en hfdst. 10 (“Neven in soberheid, 1945–1956”)
- Hans Nadelhoffer, Cartier: Juweliers Buitengewoon (Thames and Hudson, 1984; herzien 2007), geciteerd pp. 19, 45 e.a.
