Leden van de Académie Française (Frankrijks hoeder van taal en literatuur, wiens veertig leden bekend staan als les immortels) hebben het recht een ceremonieel zwaard te dragen. Het zwaard is een persoonlijke opdracht, geen uniform: elk stuk van een academicus is uniek, en de keuze van maker en ontwerp is aan het lid zelf. Cartier Paris is sinds de jaren 30 een van de makers van deze zwaarden.
De Cartier-benadering van elke opdracht begon met uitgebreide gesprekken tussen een Cartier-ontwerper en de toekomstige academicus. Het object dat ontstond, was bedoeld om het leven en het oeuvre van de persoon te weerspiegelen: hun thema's, hun obsessies, hun persoonlijke emblemen. Het resultaat bevindt zich op een kruispunt tussen juwelen, sculptuur en ceremonieel object: een kling versierd met edelstenen en symbolische afbeeldingen die tijdens de inauguratieceremonie van het lid en daarna gedragen zou worden.
Het Cocteau-zwaard
Het meest gevierde van de Cartier Académie-zwaarden is datgene dat gemaakt is voor Jean Cocteau, die in 1955 werd toegelaten. Waar andere zwaarden werden ontworpen via een dialoog tussen de academicus en een Cartier-ontwerper, ontwierp Cocteau het zijne volledig zelf; het zwaard droeg, net als zijn andere werk, zijn kenmerkende ster in diamanten en robijnen. De handbescherming had de vorm van Orpheus in profiel; de schede riep de ijzeren poort rond de tuinen van het Palais-Royal op waar Cocteau woonde; aan de punt hield een hand een ivoren bal vast, verwijzend naar Les Enfants Terribles. Vrienden, waaronder Coco Chanel, droegen edelstenen bij voor het stuk. Hij droeg het in zijn linkerhand tijdens zijn twee uur durende inaugurele rede, gekleed in gewaden van Lanvin.
Louis Cartier was in 1942 overleden, dertien jaar voor de ceremonie. De vriendschap tussen Cocteau en de familie Cartier was decennia eerder ontstaan, en Jeanne Toussaint en Pierre Cartier bleven de rest van hun leven dicht bij hem staan.
De zwaarden in context
De zwaarden van de Académie Française verbinden Cartier Paris met het Franse literaire en intellectuele leven op een manier die het werk voor koninklijke en aristocratische klanten niet doet. Elk stuk is uniek, het resultaat van een direct gesprek, en maakt gebruik van hetzelfde ontwerpvakjargon als het andere werk van het huis uit die periode, toegepast op een vorm met een specifiek ceremonieel gewicht.
Bronnen
- Francesca Cartier Brickell, The Cartiers (Ballantine Books, 2019), hfdst. 5 (“Stones Paris: Early 1920s”) en hfdst. 8 (“Diamonds and Depression: The 1930s”)
- Hans Nadelhoffer, Cartier: Jewelers Extraordinary (Thames and Hudson, 1984; herzien 2007), geciteerd pp. 18, 19 e.a.
