Pierre Lemarchand był jednym ze starszych projektantów w Cartier Paris w latach 30., 40. i 50. XX wieku, okresie, który zaowocował jednymi z najbardziej wymagających technicznie i symbolicznie naładowanych prac domu. Dwa nurty twórczości definiują jego karierę: trójwymiarowe klejnoty w kształcie panter, które powstały w paryskich pracowniach od lat 40. XX wieku, oraz broszki z ptakami z okresu okupacji wojennej, które niosą ze sobą zupełnie inny ciężar.
Broszki z Ptakami
Podczas niemieckiej okupacji Paryża Lemarchand zaprojektował broszkę przedstawiającą ptaka w klatce. Klejnot został umieszczony w witrynie Cartier Paris w 1942 roku. Symbolika była czytelna dla paryżan, choć niemieccy okupanci, choć najwyraźniej podejrzewali, nie byli w stanie udowodnić intencji. Została sprzedana.
Kiedy Paryż został wyzwolony w sierpniu 1944 roku, Lemarchand stworzył do niej pendant. Nowa broszka przedstawiała ptaka uwolnionego z klatki, z rozpostartymi skrzydłami, śpiewającego. Kolory były celowe: czerwony koral, białe diamenty, niebieski lapis lazuli, narodowy trójkolor Francji. Niemieccy okupanci najwyraźniej podejrzewali, ale nigdy nie byli w stanie udowodnić symboliki uwięzionego ptaka, wersja zwycięstwa nie próbowała jej ukrywać. Z czasem klejnot stał się symbolem Wyzwolenia i powrotu Paryża do siebie.
Klejnoty z Panterami
Trójwymiarowe broszki i bransoletki z panterami, które Cartier Paris produkował od lat 40. XX wieku, należą do najbardziej wymagających technicznie dzieł złotniczych, jakich firma się kiedykolwiek podjęła. Klejnoty wymagały, aby korpus był konstruowany z sekcji, każda niezależnie połączona zawiasami, tak aby całość mogła się zginać i poruszać. Typowa paleta to diamenty osadzone metodą pavé na całym korpusie, z czarnymi łatami onyksu dla oznaczeń i oczami z kolorowych kamieni. Lemarchand był projektantem najbardziej bezpośrednio odpowiedzialnym za nadanie motywowi pantery jego ostatecznej formy rzeźbiarskiej.
Regularnie odwiedzał paryskie zoo w przerwach na lunch, szkicując zwierzęta u boku kolegów, w tym Dennisa Gardnera, który później pracował w Cartier London. Wizyty w zoo były stałą częścią procesu projektowania: bezpośrednia obserwacja zwierząt, a nie tylko książki referencyjne czy istniejące motywy.
Jeanne Toussaint była ściśle związana z tematem pantery przez wszystkie lata jej pracy jako dyrektor artystyczny w Paryżu, a związek między jej wizją a umiejętnościami rysowniczymi Lemarchanda ukształtował te dzieła. Pełna historia pochodzenia motywu pantery jest szczegółowo omówiona w artykule Inspiracja za Panterami Cartier.
Zakres między broszkami z ptakami a klejnotami z panterami (powściągliwa praca symboliczna z jednej strony, bujna rzeźbiarska ekstrawagancja z drugiej) daje pewne wyobrażenie o tym, co wyróżniało najlepszych projektantów pracujących w Cartier w połowie XX wieku.
Źródła
- Francesca Cartier Brickell, The Cartiers (Ballantine Books, 2019), rozdz. 9 („The World at War, 1939–1944”) i rozdz. 10 („Cousins in Austerity, 1945–1956”)
- Hans Nadelhoffer, Cartier: Jewelers Extraordinary (Thames and Hudson, 1984; zmienione 2007), str. 186, 348 i in.
