Guilloché (uitgesproken als gie-oo-SJEE) is een decoratieve graveertechniek waarbij een precies, herhalend geometrisch patroon in een metalen oppervlak wordt gesneden met behulp van een roosdraaibank. De draaibank roteert het werkstuk tegen een vast snijgereedschap, terwijl het tegelijkertijd langs mechanisch gestuurde paden wordt bewogen, waardoor een oppervlak ontstaat met een fijne, regelmatige textuur die licht opvangt en verspreidt op een manier die geen handgraveur zou kunnen repliceren. Het woord is afgeleid van het Franse guillocher, 'graveren met een patroon van in elkaar grijpende lijnen'.
De roosdraaibank is het bepalende gereedschap van de guilloché-techniek. Het is een precisiemachine die een reeks verwisselbare rozetten (excentrische nokken) gebruikt om de beweging van het werkstuk te sturen terwijl het draait. Door verschillende rozetten te kiezen en de instellingen van de draaibank aan te passen, kan een graveur een breed scala aan herhalende patronen produceren: parallelle golven, uitbreidende bogen, gekruiste texturen en radiale ontwerpen. De precisie van de machine betekent dat deze patronen met absolute regelmaat over het gehele oppervlak van een wijzerplaat kunnen worden aangebracht, zelfs op een licht gebogen wijzerplaat.
Bij Cartier werd guilloché voornamelijk gebruikt op wijzerplaten van horloges en klokken, vaak als basis voor doorschijnend emaille, een combinatie die bekend staat als émail sur guilloché. Wanneer emaille over een guilloché-oppervlak wordt aangebracht en gebakken, schijnt de textuur van de gravure door de transparante kleur heen. De microscopische pieken en dalen van het gesneden metaal creëren een optische diepte en een lichtgevende, bijna vibrerende kwaliteit die gewoon metaal niet kan bieden. De Cartier London Enamel Tank is een voorbeeld van deze techniek toegepast op een van de meest duurzame horlogeontwerpen van Cartier.
Guilloché-werk nam in het midden van de twintigste eeuw af met de opkomst van bedrukte en gegalvaniseerde wijzerplaten, die sneller en goedkoper konden worden geproduceerd. Het werd echter nooit volledig verlaten in de fijnste horlogeproductie, en het blijft een onderscheidend kenmerk van hoogwaardig vooroorlogs en hedendaags haute horlogerie werk. Een overlevende guilloché-wijzerplaat in goede staat (met het patroon nog steeds helder en het emaille, indien aanwezig, onbeschadigd) blijft een praktische indicator van de kwaliteit van het vakmanschap in de vooroorlogse horlogeproductie.
Guilloché onderscheidt zich van vergelijkbaar ogende, maar anders geproduceerde oppervlaktestructuren. Perlage, bijvoorbeeld, is een circulaire borsteltechniek die wordt toegepast op uurwerkcomponenten (zoals onderzocht in Jaeger-LeCoultre: Perlage proberen), geen draaibank-gebaseerde gravure. Gestempelde of geperste patronen op kastmetalen verschillen in karakter en oorsprong.
Bronnen
- Francesca Cartier Brickell, The Cartiers (Ballantine Books, 2019), h. 2 (“Louis, 1898–1919”)
- Hans Nadelhoffer, Cartier: Juweliers Buitengewoon (Thames and Hudson, 1984; herzien 2007), geciteerd pp. 92, 93 e.a.
- Wikipedia: Guilloché
