Groothertogin Xenia Alexandrovna werd geboren in 1875, de oudste dochter van tsaar Alexander III en de zus van de laatste tsaar, Nicolaas II. In 1894 trouwde ze met Groothertog Alexander Mikhailovich, een neef van haar vader, en het huwelijk bracht zeven kinderen voort. Zij en haar man bevonden zich in Ai-Todor op de Krim toen de Revolutie in 1917 uitbrak. Na een periode van detentie en onzekerheid, waarin ze vreesden voor executie, werd ze uiteindelijk in 1919 van de Krim geëvacueerd aan boord van een Brits oorlogsschip, dankzij de tussenkomst van haar neef, Koning George V.
Ze arriveerde in Engeland met enkele juwelen die ze uit Rusland had weten mee te nemen. Haar echtgenoot, van wie ze later scheidde, ging elders in Europa. Zij vestigde zich in Groot-Brittannië, waar ze de rest van haar lange leven zou blijven.
Ballingschap in Groot-Brittannië
Haar neef Koning George V regelde dat ze ondergebracht werd in Wilderness House, een 'grace-and-favour'-residentie in Hampton Court Palace. Later verhuisde ze naar Frogmore Cottage in Windsor, een ander 'grace-and-favour'-pand. De vrijgevigheid van de Britse koninklijke familie bij haar opvang was aanzienlijk, maar haar financiële omstandigheden waren werkelijk beperkt: het inkomen dat ze als Russische groothertogin had bezeten, bestond niet meer, en de juwelen die ze had meegebracht, vertegenwoordigden een van haar weinige materiële middelen.
In de daaropvolgende decennia verkocht ze stukken uit haar collectie via handelaren en op veilingen wanneer financiële noodzaak dit vereiste. Dit patroon wordt gedeeld door veel overlevenden van de Romanovs: de juwelen werden een financiële reserve op lange termijn, die geleidelijk werd geliquideerd in plaats van in één keer.
Xenia en Cartier
Xenia was vóór de Revolutie een Cartier-klant. Ze nam haar moeder, de Dowager Keizerin Marie Feodorovna, mee naar Cartiers etablissement aan de rue de la Paix in Parijs, en ze kocht zelf stukken van het huis. Nadelhoffer noemt haar als een van de Cartier-klanten van de Russische keizerlijke familie, naast de Groothertogin Vladimir en Groothertog Paul.
De verspreiding van Russische keizerlijke juwelen
Groothertogin Xenia is een van de verschillende Romanov-figuren via wie Russische keizerlijke juwelen de Westerse markt betraden tijdens het interbellum en de naoorlogse periodes. Ze onderscheidt zich van de Groothertogin Vladimir, die in 1920 stierf en wier juwelen door haar zoon Groothertog Boris uit Rusland werden gehaald en uiteindelijk via verschillende handen gingen. Xenia was zelf aanwezig in Groot-Brittannië gedurende de verspreiding van haar stukken, en ze handelde rechtstreeks met Londense handelaren en veilinghuizen.
Later leven
Groothertogin Xenia leefde tot vierentachtigjarige leeftijd en stierf in 1960 in Wilderness House. Ze overleefde haar broer Nicolaas II met tweeënveertig jaar, een buitengewoon uithoudingsvermogen gezien de omwentelingen in haar leven. Haar kinderen en kleinkinderen verspreidden zich over Europa, Amerika en daarbuiten, waardoor de verspreide Romanov-diaspora die tot het midden van de twintigste eeuw voortduurde, in stand bleef.
Bronnen
- Francesca Cartier Brickell, The Cartiers (Ballantine Books, 2019), hfdst. 2 (“Louis, 1898–1919”), p. 87
- Hans Nadelhoffer, Cartier: Juweliers Buitengewoon (Thames and Hudson, 1984; herzien 2007), geciteerd p. 104
- John Van der Kiste en Coryne Hall, Once a Grand Duchess: Xenia, Sister of Nicholas II (Sutton Publishing, 2002), p. 67
- Christopher Dobson, Prince Felix Yusupov: The Man who Murdered Rasputin (Harrap, 1989), p. 130
- Wikipedia: Groothertogin Xenia Alexandrovna
