Art Nouveau was de dominante decoratieve stijl in heel Europa, grofweg van het midden van de jaren 1890 tot de Eerste Wereldoorlog. In juwelen werd het gedefinieerd door vloeiende, asymmetrische vormen afkomstig uit natuurlijke bronnen: libellenvleugels, irisstengels, vrouwelijk haar weergegeven in email en goud, de gebogen lichamen van slangen en kevers. De leidende beoefenaars ervan, René Lalique het meest prominent, maakten er een middel van voor buitengewone technische experimenten met email, gesneden hoorn en onconventionele materialen die voorheen buiten het bereik van juwelen werden beschouwd.
Cartier's divergentie
Cartier is niet primair een Art Nouveau-huis, en de divergentie is niet toevallig. Toen Louis Cartier begin jaren 1900 steeds meer creatieve controle over het huis kreeg, gingen zijn instincten een andere richting op: richting klassieke architectuur, richting de neo-Louis XVI esthetiek die voortbouwde op achttiende-eeuwse Franse decoratieve kunsten, en uiteindelijk richting de structurele geometrie van wat de Garland Style en vervolgens Art Deco werd. De organische curve en het op de natuur gebaseerde motief waren grotendeels afwezig in de woordenschat die hij met zijn ontwerpers ontwikkelde.
Cartier en Art Nouveau
Het contrast met Lalique en Art Nouveau is leerzaam. Beiden produceerden op hetzelfde moment hoogwaardige juwelen voor rijke klanten in Parijs, maar vanuit bijna tegengestelde uitgangspunten. Art Nouveau omarmde de natuur als zowel onderwerp als structureel principe. Cartier's Garland Style gebruikte de natuur (bloemen, slingers, linten, strikken) als decoratief motief binnen een kader dat primair architectonisch en symmetrisch was. Het verschil is zichtbaar in de materialen: Art Nouveau gebruikte veelvuldig email, gesneden organische materialen en geelgoud. Cartier's Garland Style gebruikte bijna uitsluitend platina en witte diamanten, wat een effect produceerde dat opzettelijk leek op fijn kant of geborduurde stof in plaats van een levend organisme.
Waarom het onderscheid belangrijk is
Verzamelaars en onderzoekers die Cartier-stukken uit de jaren 1900 tot 1910 bestuderen, komen soms het Art Nouveau-label tegen dat losjes wordt toegepast op elk vroeg-twintigste-eeuws stuk met een bloemen- of figuratief motief. Het onderscheid tussen Art Nouveau en Garland Style werk is een betekenisvol onderscheid wat betreft esthetiek, materialen en attributie: een stuk met gesneden hoorn, doorschijnend email en vloeiende asymmetrische vorm behoort tot een andere werkplaatstraditie dan een wit platina slingerstuk met millegrain randen en roosgeslepen diamanten, zelfs als beide uit hetzelfde decennium afkomstig zijn.
Bronnen
- Francesca Cartier Brickell, The Cartiers (Ballantine Books, 2019), ch. 2 (“Louis, 1898–1919”)
- Hans Nadelhoffer, Cartier: Jewelers Extraordinary (Thames and Hudson, 1984; herzien 2007), aangehaald pp. 19, 33 e.a.
- Wikipedia: Art Nouveau
